کارگاه وزن شعرفارسی-درس1و2

  ·       کارگاه وزن شعر فارسی

       درسهای اول و دوم

    مقدمه

   نیما می گوید : "وزن صدای احساسات و اندیشه های ماست. مردم با صدا زودتر به ما نزدیکی می گیرند ... هرکس اختیار خودش را دارد. ما در این جا تعزیه نگرفته ایم که قهرمانان واقعه همه شان منظوم با هم حرف بزنند، فقط مردم قبول نمی کنند و وزن می خواهند." (نامه به شاملو) اما مدتهاست که گروه بزرگی از شاعران دغدغه ای به نام وزن را رها کرده اند، چیزی که از نظر نیما یک ابزار ناگزیر برای شعر محسوب می شد و معتقد بود که وزن در واقع برای "بهتر متشکل کردن" شعر لازم است و سبب می شود که شاعر ارتباط عمیقتری با خواننده و مخاطب خود برقرار سازد. از قدما ابوعلی سینا آن را در خدمت "شورانندگی و خیال انگیزی" سخن می پنداشت و خواجه نصیر وزن را از آن سبب اعتبار می کرد که به وجهی " اقتضاء خیال کند". امروزه آثاری که در باره وزن شعر فارسی بحث می کنند، در دایره رشته ای خاص در دبیرستانها و دانشگاه ها زندانی شده و به عنوان آثاری که مربوط به عهد باستان اند و همه اعتبار کاربردی خود را از دست داده اند، به دست فراموشی سپرده می شوند و سردمداران و مراجع فکری شعر به اصطلاح آوانگارد با اعلام ارتداد وزن، آن را از محیط فکری شاعران جوان پیرو خود طرد کرده اند. ما در این سلسله نوشته ها قصد داریم که عروض فارسی را به زبانی ساده و کاربردی مورد بحث قرار دهیم. بدیهی ست از زوایای بغرنج عروض کلاسیک دوری خواهیم کرد، چرا که هدف ما در این نوشته ها آن است که علاقمندان جوان را به گونه ای با این فن آشنا کنیم که آنان علاوه بر رفع نیازهای عملی خود، اگر خواستند بتوانند به مطالعات عمیقتر و دامنه دارتر در این زمینه بپردازند. در این مباحث که به صورت درسنامه ارائه می شود تمرینهای وسیعی در پایان هر مبحث در اختیارعلاقمندان قرار می گیرد. دوستانی که قصد دارند وزن شعر فارسی را بیاموزند باید این تمرینها را حل کنند و سپس به پاسخ آنها در ابتدای تمرین درس بعدی مراجعه کنند و آموخته های خود را بسنجند و اشتباه های احتمالی خود را تصحیح کنند.

دروس 1و2

درس اول  

وزن  ، حرف ، واج  ، هجا  

به ادامه مطلب مراجعه شود

    

ادامه نوشته

مهرانگیز

گــــر گلـــی را بپسندی نکن ازخــــارگریــــز

گل ِ بی خار به دست ِهمه ،چون دست آویــز

سر ِهــــرباغ چو دیدی که گلی شدبی خــــار

نَکَنش ساده زجــــا ،خوارنکن خود بـه ستیز

خــــار ِگل درجهت ِحفظ ِگلش تیـــــــز شـــــده

ورنــــه بی گل نتوان گفت ،که هرخارعزیـــز

غصّه ی عشق ،به دل داردوعاشق به گل است

خــــــار ِتیـــزی شده ازکندن ِاو کن پرهیـــــــز

زبهـاران همه خشنودوبه دل عاشق و مست

باغ و بستان همه سر مست وزشادی گلریـز

سبزی ی باغ وچمن فصل ِبهـاران چنگیست

تـاکـه بلبل به غـزل سازکند چهچهه ریـــــــز

مرغک ِدل زبهاران شده عاشق انگــــــــار

گریــه ی شوق کند ،جیغ زند شورانگیـــــز

چون بهارست هوس کـــرده که شاعربشود

و چنین گفت: که مستم ،تو دگر باده نریــز

کودکـم مرغ ِدرون ،بال و پری تازه گرفت

سر ِشوقست همی ،خنده کند سحرآمیـــــز

مرغ ِ من ،گاه ِ زمستان به تنش هیچ نبود

داد می زد که پَــرم ریخت زفصل ِ پائیــــــز

رفته اکنون که شود عاشق و شیدای کسی

تارسیــــدم دل ِ بیچـــاره زغصّه لبریــــــــز

گفتمش فکر ِچه کردی زچــــه رو دل دادی

گفت تا یارهمین جاست نترس و برخیــــــز

وعـده کـــرده کـــه ملاقــــات کند دلبــــررا

رفت پروازکنان وعــــده گهش درجالیـــــز

اونیـــــــامد سر ِجالیـــــزوزدزیر ِقــــــــرار

مرغکم بال و پرش سوخت که شد خواروپشیز

بـه دلش مهـــــر ِ تودارد ننشانش درغــــــم

پــــر ِپـــروازشکستی زچه رو مهر انگیـــز

                                                

                                                               م-زاهد

گهی پشت به زین

^{_{بی خبر یـــــــک روز راهی شد پسر}}

^{_{مادرش را بـرد با خــــــود یک  سفر}}

^{_{درمیـــــــان ِ سالمنـــدان داد جــــــــا}}

^{_{مادر ِ بیچـــــاره خـــــودهم بیخبــــــر}}

^{_{دست بــــرســوی ِخــــدا شد مادرش}}

^{_{با دعــــا میگفت مرگــــم شـاد تـــــر}}

^{_{از تــــومیخواهـم محبت بیش ازایـن}}

^{_{تــابــه فــــرزنـدم نــدی اولاد ِکـــــــر}}

^{_{با دو گــوشش مــی شنیــدلالای مـن}}

^{_{حال چــون کـر گشته، دارد ایـن نظر}}

^{_{من که فـــرتوت و زپـــــا افتـــاده ام}}

^{_{خود رســـان روزی واسبــاب ِثمــــر}}

^{_{طفلکم گــویـــــــــا تحمل طــاق شـــد}}

^{_{من کـــه بخشیــدم ببخشایش گهــــــر}}

^{_{ای فــــدای چشــم ِ مغمومت شـــــوم}}

^{_{مـــــادر ِخوبـــم وجـــودت سیـــم وزر}}

^{_{من تـــراازدست دادم خـــوش بخواب}}

^{_{بـــا شما هستم کـــه دارید مــام وفـر}}

^{_{مهربانــــی کن بــه اوفــــرزانه باش}}

^{_{آه ِمــــــادرچــون بسوزدخشک وتـــر}}

^{_{حال کـــه فــــربـــه شدی ازکــــام ِاو}}

^{_{قــدریک ارزن عقب راکــــن نظــــــر}}

^{_{یادکـــن از کـــــودکی، تب هــای داغ}}

^{_{مـــــادرت غم دربغل خونیـــــن جگـر}}

^{_{مــــزد ِاو راکــــی تــوانـــی داد تــــو}}

^{_{او تــرا بخشیـــده قــدرت ایـــن قَـــدَر}}

^{_{سخت داری نــــاتــوانـــــی هــــای او}}

^{_{کودکی بــودی چـــوپیــران این بِه در}}

^{_{چـون کــه همسر می گزینی گوبه او}}

^{_{مهـــر ِمــــادررا نخــــواهیمَش هــدر}}

^{_{روزگــــــاران ایــــن کُنــــدبامـا،بدان}}

^{_{هــــرچه بـــا این دست دادی،آن ببــر}}

^{_{ای پسرمــــن ازپـــــدرکــــــم گفته ام}}

^{_{چونکه خود یک روز میگردی پــــدر}}

^{زین به پشت وپشت برزین خوانده ای}

^{ایــــن تــــرادرســـــی بیـــامــوزد مگر}

دخترِ گل فروش

 گلهـــای فــراوان به دو دستش دیــــدم

میگفت کـه از بــاغ دلـــــم این چیـــــدم

بــا دسته گُلش زمـــزمه میکــرد که من

ازخــار ِتـو نه ،خـــوار کسان تــرسیـــدم

___________Y___________

ازپــــول ِفـــروش گــــل ِبـاغ ِ وطنــــــــم

بازورچــــودستـــــم برســد بردهنــــــــم

یک روز کسی گــُل زوجــــودم طلبیـــــد

بی حرمتی اش سوخت مرا جــان و تنــم

___________Y___________

من دختر گــُل فـــروش ِ باغـــی هستـــم

دنبـــــال ِغـــذای گـــرم وداغـــی هستــم

درباغچــه ی تــن چـه گـُلی هست؟ کـزو !

درخـــواستِ هـــرکـــرّه اُلاغـــی هستـــم

___________Y___________

عشق مُذاب

«من  تو را آسان  نیاوردم  به  دست»
تا که آســـان دل کَــنم از آنچــه هست

یاد ِ آن روزم که با یک چشــم ِبــــــاز
عشق ِخودرا دردلم کــردی بـــه نــــاز

ازدرون آتش بــه جـــــانم ریختــــــــی
شیـره از عشقت دهـــانـــــم ریختـــــی

یــاد دارم با نگــاهت دل پـــــریــــــــــد
خنـــده هایت را دلـــم ،درجــــا خریـــد

هرکلامت ســـازشد ، درمن نـــــواخت
پیله ی عشقی شـــدو پروانــه ســاخت

نالـــه هــا میکرد این دل ، در سجــود
گــریه با دل داشت الفت ، دروجــــــود

من ازاین حس ، پــرکشیدم درسمـــــا
روح ِ سرکـــش هم روان تا انتهـــــــا

من زتو سرمست ِ رویــــا می شــــدم
باگلی چون تو چه غوغا  می شــــدم

آســمان پُـرشد ز بــارا نهـای شـــوق
کودک ِ احساس ِ من ، می کـرد ذوق

ایـن دلــــم بـا یـــــــاد ِتـو،آرام داشت
ماه گویـــا ازتــو ، درخود وام داشت

با همین عشقت شــدم بی پــای ِپیـــر
از خـــدا خواهم  دلی  روشن  ضمیر

عشق ِ ما  را کِی  تــوان  معنا  نمود
حس  و حالش  را  فقط  بایـــد  سُتود

درجـــوانی ، عاشقی ، پیـــرم نمــــود
عشق ِنافـــرجـــام عقل ازمــن ربــود

زخـــم ِدل دارم زعشـقت در وجــــــود
مست ِعشقم من، ولی ساقی چه سود

بار هــــا  در  خاطـــرا تت  سو ختـــم
شعله ی عشقی کـــه  خود  افروختـم

عاشقم ، دل را نمی خواهـــم به نــام
غــم ازاو بسیار دارم من بـــه کــــام

دل شکستن را  همه داننــد چیــــست
چونکه بشکست اودارو چـاره نیست

ادامه نوشته

خروس نامه - طنز

اگـرخـواهی که غم هــــا دورگـــــردد
وایـن دنیـا به کـامت جـــــور گـــــردد

بـروهمسـرگــزیـن تـــــا مـهر بینــــی
بـه شرطیکه تـو،پــــرهایـش نچـینـی

بــرای انتـخـــوابـش کـــن ذ کـــــاوت
که بعـداً نـایـــــدت هــــــردم قضـاوت

کـه زنها مـیوه هــــــــای یک بهشتند
ولی بعضی از آنـهـا بــــــــد سِرشتند

نمی گویم که زن تنهـــــا چنین است
چه مردانـــی که نامش بدترین است

تـرا زن زود خـوش آیـــــــــد ولاکـن
همیشه میخ ِ یک جــــــایی وَ ساکن

چنـان بایــــــــد دَوی ازصبح تا شـام
که شـاید پولکی آری ازایــن بـــــام

اگـــــراندیشـه ات باشـد پس انــــداز
خــــــودت را بــــا عیـالـت در نـینداز

گهی خواهد چوکفش و کیف و مانتو
دوابـــــرو هم گـهی بایــــــد که (تاتو)

اجاره خــــــانه ازیک سو زنــد ساز
عیالت درویارش رفتــــه یک غـــاز

گهـــــــی گـوید ببین همسـایه را باز
چرا پوشـد لباس ِخوشـگل ونـــــــاز

ببین دارد چــــــو بالا پوشی از چرم
بـرای ِمن بخـرزودی شَوَم گــــــــرم

برای ِ دعوتـــــی دریک عــــروسـی
توکادو میخــــری چونکه خــروسی

بـنـازم مـرغ را بـــا قـُــد قُــــداسـش
کُـند پــــرت ازخـــروس ِما حواسش

سـیاست مرغکـان دارنــــــد بسـیار
کیاست کـــن نگــردی پیش ِاو خوار

بسویش میـــروی مست وخـــرابات
برایش قـــو قــولی خوانی زباغـات

عجــب اوخلـقتـی دارد بـه نــــازش
تراعاشـق کُـند بـا رمـــــزو رازش

کمی تـا دل  زکـــف دادی بـــرایـش
شَوی همچون غلامـــی درسرایش

بـه تو گـوید که شُویم ای ملـــوسم
چـرا قـُلـّک کنی پـولت خــــــروسم

چه شدسهم ِ مــن از یارانه اکنون
چه کس گفتا که این مال ِتومجنون

تـمـامــــی میشـود بـهرم هـزیـــنـه
که خرجم گـــــر ببینی بیش ازاینه

خـودت بـایـــــــد بپردازی قبـوضت
وگـرنـه آب و برق و گــاز قــوزت

میـان ِجنـگ و دعـواهـم تو گیـری
بـرای ِجنگ بـا شـیران فقیــــــری

تـرابیچاره گــــــــردانـد، حـریفست
نپنداری که این شیرت نحیف است!

اگر دیـــدی چنین شـــعری سرودم
عیالـم خــــواب شد،ورنـه کبـــودم

خـــــودت دانی واین شعر ِقشـنگم
برو زن گیرو گــــو من یک پلنگم

ولی این را بـــدان زن یک بلا بی
بـدون ِایـن بـلا هـــا نی تـوان زی

ای دنیا

من تشنه ی عشق وعاشقی بــودم لیک
دنیــــا زتو غمها به دلــــم شد، سیـــــرم

باگــریه به دنیـــاشــده ام تا گــــویــــــــم
ازبــــدو ِتولــدبــــه غــمت زنجیــــــــــرم

محصول ِهمـــــاغــــــوشی ِعشقم ،امــا
ناخـــواسته آمـــــدم ؛زتـــودلگیـــــــــرم

ازبــــاده ی عشق ِخـــودبنـــوشید پــــدر
با مزه، ندانست کــه من !درگیـــــــــــرم

این دل زخدا میوه ی شیرین میخواست
نــاپخته، فلک ریخت زمیــن؛انجیــــــرم

بـــالای نــُک درخـــتِ عمـــرم برگیست
درگیـر ِخــزان؛خشک شـود میمیــــــرم

خونبارم ازایـن جــوروجفـایــت دنیـــــــا
آمــاده ی رفتنــم تــو کــــردی پیـــــــــرم

این چرخ وفلک ترمزی انگــــارنداشـت
هـربـــــارمـرادیــــد،نمـوده زیـــــــــــــرم